W dniu 09.01.2026 r. z okazji Świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku z inicjatywy Oddziału Lubelskiego SWP-W odbyło się spotkanie p.t. „Zwyczaje Świąteczne i Noworoczne w Krajach Słowiańskich”. Prof. Joanna Tarkowska, prezes Lubelskiego Oddziału Stowarzyszenia Współpracy Polska Wschód, przedstawiła jego cel, powitała zebranych, wśród nich zaproszonych gości, pracowników naukowych oraz studentów slawistyki Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie. Spotkanie rozpoczęła grupa członków Koła Naukowego Rusycystów od multimedialnej prezentacji popularnego, od przełomu XVI/XVII wieku, zwyczaju kolędowania pod nazwą WERTEP, łączącego kolędowanie z teatralną prezentacją Bożego Narodzenia, scenek religijnych z nim związanych, z humorystycznym ukazaniem życia codziennego mieszkańców, ich zachowania, obyczajów, przeszłości historycznej, wzajemnych stosunków i otaczającej ich rzeczywistości. Kolędnicy odwiedzając domy, śpiewając kolędy otrzymują w zamian różne upominki. Zwyczaj ten ma swój odpowiednik do polskich kolędników. Omówiono również kilka charakterystycznych obrzędów i zwyczajów świątecznych oraz ukazano podstawowe podobieństwa i różnice między naszymi krajami w ich praktykowaniu. Podobieństwa: święta to czas rodzinny, duchowy, wspólne słowiańskie korzenie zwyczajów, ich prezentowanie, śpiewanie kolęd, przygotowywanie potraw, wzajemne odwiedzanie się. Różnice: daty obchodzenia, brak opłatka, inna rola prezentów i terminów ich wręczania. Bardzo ważnym elementem tej prezentacji było odśpiewanie, przez pięcioosobową grupę studentów pięciu kolęd, popularnych oraz bardzo charakterystycznych dla Ukrainy. Następnie Pani dr hab. Anna Choma, prof. UMCS z Katedry Literaturoznawstwa Słowiańskiego poinformowała o najbardziej charakterystycznych, utrwalonych w wielowiekowej tradycji, zwyczajach świętowania. Są one mieszanką rosyjskich tradycji prawosławnych i słowiańskich. Wigilie to bardzo ważne święto z odpowiednimi rytuałami, postem, ilością potraw ( 12 ), kutią, pierogami, kapustą, rybami, kompotem z suszu, odpowiedniego chleba (knysz ?) itp., sposobem ich przygotowania, urządzeniem stołu, zapaleniem świec, kadzideł, przygotowaniem artykułów dekoracyjnych ((np.gwiazdy z papieru z rogami) odpowiedniego oświetlenia. Przytoczyła kilka przykładów charakterystycznych obrzędów ludowych, np. tzw. „kozy” z udziałem przebranych chłopców z muzyką i pieśniami, tańcami, czy wspominanym już tu wcześniej „wertepem”, swoistym- jak nazwała – teatrem lalek. Dodatkowo kolędowano także w Nowy Rok z użyciem masek tzw. „melanek” , chodzono po domach z życzeniami tzw. „szczodrowanie” , czy praktykowano posypywanie ziarnem domów oraz „chrztu „„(blewania ) wodą. Wszystkie te obyczaje, śpiewy, przebierańcy, widowiska teatralne, magiczne maski, ubiory mają swoje głębokie przesłanie, są odwołaniem do historii, losów kraju, ludzi, ich oczekiwań, nadziei na dobre życie. Pan dr hab. Petar Sotirow, prof. UMCS z Katedry Językoznawstwa Słowiańskiego zapowiedział prezentację zwyczajów świątecznych w Bułgarii, którą przedstawiło dwoje jego studentów. Tradycje i święta w Bułgarii nierozerwalnie związane są z historyczną przeszłością kraju, tu też Nowy Rok to niezwykle uroczyste święto. Przygotowania do nich zaczynają się z dużym wyprzedzeniem. Łączą one różnorodne prawosławne tradycje z unikalnymi rytuałami. Tradycyjna wigilia ( Budni Weczer ) obchodzona jest bardzo spokojnie i mniej niż u nas uroczysty sposób 24 grudnia. To postny, bezmięsny posiłek z nieparzystą (9) liczbą potraw, np. fasola, gołąbki ryżowe. Stół zdobi chleb z ukrytą monetą i praktykuje łamanie chlebem. Boże Narodzenie 25 grudnia jest wielkim ważnym, radosnym świętem. Praktykowane są nocne chodzenia po domach i kolędowanie w tradycyjnych strojach z pieśniami i życzeniami. Miasta i wioski rozświetlają się dekoracją. W drugiej części spotkania Pani prof. Joanna Tarkowska, prezes Oddziału złożyła zebranym serdeczne życzenia z okazji Nowego Roku. Zebrani uczestnicy spotkania podzielili się, wg polskiej tradycji, opłatkiem, złożyli sobie nawzajem życzenia. Był to bardzo miły akcent tego uroczystego, towarzyskiego już spotkania, z ciastem, herbatą, kawą.
Pani prezes, na zakończenie, zaprosiła zebranych do udziału we Mszy Świętej, zamówionej w Kościele O. Dominikanów na 12 stycznia, godz. 12 w pierwszą rocznicę śmierci księdza profesora Edwarda Walewandera.
